Jak dobrać sprzęt ppoż. do biura, magazynu, hali i zakładu produkcyjnego?

Jak dobrać sprzęt ppoż.? Zaczyna się od oceny obiektu: przeznaczenia budynku, podziału na strefy pożarowe, gęstości obciążenia ogniowego i rodzaju materiałów, które mogą się palić. Na tej podstawie dobiera się sprzęt gaśniczy (gaśnice właściwe dla grup pożarów, hydranty) oraz zabezpieczenia bierne, takie jak płyty i farby ogniochronne, uszczelnienia przejść instalacyjnych, klapy rewizyjne czy kratki przeciwpożarowe. W biurze wystarczają zwykle gaśnice proszkowe ABC lub płynowe i hydranty 25, w magazynie i hali dochodzi ochrona konstrukcji stalowej, a w zakładzie produkcyjnym dobór zależy od konkretnych procesów technologicznych.

Ten poradnik jest dla właścicieli i zarządców budynków, osób odpowiedzialnych za BHP i ochronę przeciwpożarową, kierowników utrzymania ruchu oraz inwestorów, którzy urządzają nowy obiekt lub modernizują istniejący. Pokazujemy, jak dobrać sprzęt i zabezpieczenia ppoż. do czterech typów obiektów, jakie parametry sprawdzić i jakich błędów unikać.

Jak dobrać sprzęt ppoż. – od czego zacząć?

Dobór sprzętu przeciwpożarowego nie zaczyna się od katalogu, tylko od dokumentacji obiektu. Wymagania wynikają przede wszystkim z przepisów techniczno-budowlanych i rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, a konkretny zakres dla danego obiektu określają projekt budowlany, ekspertyza rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych i instrukcja bezpieczeństwa pożarowego.

Przed zakupem warto ustalić:

Kategorię budynku – biura to zwykle strefy ZL (zagrożenia ludzi), a magazyny, hale i zakłady to strefy PM (produkcyjno-magazynowe).
Strefy pożarowe – ich powierzchnię i granice, czyli ściany i stropy oddzielenia przeciwpożarowego.
Gęstość obciążenia ogniowego – ilość energii, która może wydzielić się w czasie pożaru na metr kwadratowy. W strefach PM ma kluczowy wpływ na wymagania.
Rodzaj materiałów palnych – papier i drewno, ciecze palne, gazy, metale, tłuszcze czy urządzenia elektryczne.
Konstrukcję budynku – czy jest stalowa, żelbetowa czy drewniana i jakiej klasy odporności ogniowej wymaga.

Sprzęt ppoż. dzieli się na dwie grupy. Ochrona czynna służy do gaszenia i wykrywania pożaru: gaśnice, hydranty, systemy sygnalizacji i stałe urządzenia gaśnicze. Ochrona bierna ogranicza rozprzestrzenianie się ognia i dymu oraz chroni konstrukcję: płyty i farby ogniochronne, uszczelnienia przejść instalacyjnych, drzwi i klapy o określonej odporności ogniowej. Dobrze zabezpieczony obiekt potrzebuje obu.

Jakie gaśnice wybrać do obiektu?

Gaśnicę dobiera się do grupy pożaru, czyli rodzaju materiału, który może się palić:

A – ciała stałe, np. drewno, papier, tkaniny, tworzywa sztuczne,
B – ciecze palne i substancje topiące się, np. benzyna, oleje, rozpuszczalniki,
C – gazy palne, np. propan, metan,
D – metale, np. magnez czy aluminium w postaci wiórów i pyłu,
F – tłuszcze i oleje spożywcze w urządzeniach kuchennych.

Najpopularniejsze typy gaśnic to:

Gaśnice proszkowe ABC – uniwersalne i najczęściej stosowane w biurach, magazynach i halach. Ich wadą jest proszek, który brudzi pomieszczenie i może uszkodzić elektronikę.
Gaśnice śniegowe (CO₂) – do pożarów grupy B i urządzeń elektrycznych pod napięciem, np. w serwerowniach, rozdzielniach i laboratoriach. Nie zostawiają osadu, ale słabo radzą sobie z pożarami grupy A.
Gaśnice płynowe i pianowe – skuteczne w grupach A i B, nie zostawiają proszku, dlatego sprawdzają się w biurach, archiwach i obiektach z wyposażeniem, które trzeba chronić przed zabrudzeniem.
Gaśnice do grupy F – przeznaczone do kuchni, stołówek i zakładów gastronomicznych z frytownicami.
Gaśnice do grupy D – specjalistyczne, dla zakładów obrabiających metale lekkie.

Na etykiecie gaśnicy podana jest jej skuteczność gaśnicza, np. 55A 233B C. Liczba przy literze określa wielkość testowego pożaru, który gaśnica jest w stanie ugasić. Porównując gaśnice tej samej masy, warto wybierać te z wyższą skutecznością.

Ile gaśnic potrzeba i gdzie je rozmieścić?

Przepisy określają minimalną ilość środka gaśniczego. W strefach ZL oraz w strefach PM o wyższym obciążeniu ogniowym przyjmuje się co najmniej 2 kg lub 3 dm³ środka gaśniczego na każde 100 m² powierzchni strefy niechronionej stałym urządzeniem gaśniczym. Dla stref PM o niskim obciążeniu ogniowym przepisy przewidują łagodniejszy przelicznik, a dokładne wymagania warto potwierdzić w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego.

Równie ważne jest rozmieszczenie:

odległość dojścia do gaśnicy nie może przekraczać 30 m,
dostęp do gaśnicy musi mieć szerokość co najmniej 1 m,
gaśnice umieszcza się w miejscach widocznych, przy wejściach, klatkach schodowych, na korytarzach i przy wyjściach na zewnątrz,
miejsca te oznacza się znakami ochrony przeciwpożarowej.

W praktyce wymóg 30 m dojścia często oznacza więcej gaśnic, niż wynika z samego przelicznika masy.

Hydranty wewnętrzne i zewnętrzne – kiedy są potrzebne?

Hydrant wewnętrzny to zawór podłączony do instalacji wodociągowej przeciwpożarowej, wyposażony w wąż i prądownicę, umieszczony najczęściej w szafce hydrantowej. Pozwala na gaszenie wodą przed przybyciem straży pożarnej i jest skuteczniejszy od gaśnic przy większych pożarach grupy A.

Najczęściej stosuje się trzy rodzaje hydrantów:

hydrant 25 z wężem półsztywnym – podstawowy w budynkach użyteczności publicznej i biurowych, łatwy w obsłudze przez jedną osobę,
hydrant 33 z wężem półsztywnym – o większej wydajności, stosowany m.in. w garażach i strefach o większym zagrożeniu,
hydrant 52 z wężem płasko składanym – o dużej wydajności, typowy dla stref produkcyjnych i magazynowych o wysokim obciążeniu ogniowym, wymaga jednak większej wprawy w obsłudze.

Obowiązek montażu hydrantów i ich rodzaj zależą od kategorii budynku, wysokości, powierzchni strefy pożarowej i obciążenia ogniowego, a szczegółowo określa je projekt instalacji. Hydranty zewnętrzne zapewniają z kolei wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru przez straż pożarną i są elementem sieci wodociągowej lub instalacji obiektu.

Każdy hydrant musi być sprawny, łatwo dostępny i regularnie sprawdzany, a wydajność i ciśnienie mierzy się podczas corocznych przeglądów.

Bierna ochrona przeciwpożarowa – jakie zabezpieczenia wybrać?

Bierna ochrona przeciwpożarowa często decyduje o tym, czy pożar zostanie ograniczony do jednego pomieszczenia, czy obejmie cały budynek. To także zabezpieczenia, o których najczęściej zapomina się przy remontach i zmianach aranżacji.

Ochrona konstrukcji stalowych, żelbetowych i drewnianych

Stal traci nośność w wysokiej temperaturze, dlatego nieosłonięta konstrukcja hali może ulec zniszczeniu w kilkanaście minut pożaru. Wymaganą klasę odporności ogniowej, np. R 30, R 60 czy R 120, osiąga się kilkoma metodami:

farby pęczniejące – pod wpływem temperatury tworzą warstwę izolującej piany. Dobrze sprawdzają się na widocznych konstrukcjach stalowych, bo zachowują ich estetykę. Grubość powłoki dobiera się na podstawie obliczeń dla konkretnego przekroju i wymaganej klasy,
natryski i zaprawy ogniochronne – stosowane przy wyższych klasach odporności, w trudnych warunkach i na zewnątrz,
płyty ogniochronne – obudowy słupów i belek stalowych, a także zabezpieczenia konstrukcji żelbetowych i drewnianych,
lakiery i preparaty ogniochronne do drewna – ograniczają zapalność i rozprzestrzenianie ognia po powierzchni drewna.

Płyty ogniochronne w kanałach, ścianach i sufitach

Płyty ogniochronne wykorzystuje się też do budowy kanałów wentylacyjnych i oddymiających, kanałów kablowych, ścian działowych, sufitów i obudów szachtów. Dzięki nim instalacje przechodzące przez kolejne strefy pożarowe nie stają się drogą dla ognia i dymu. Zabezpieczenie musi być wykonane zgodnie z systemem producenta i dokumentem dopuszczającym, bo tylko przebadany układ gwarantuje deklarowaną klasę.

Przejścia instalacyjne, klapy rewizyjne i kratki przeciwpożarowe

Każdy otwór w ścianie lub stropie oddzielenia przeciwpożarowego osłabia go, jeśli nie zostanie właściwie uszczelniony. Do najważniejszych elementów należą:

przejścia instalacyjne – masy, pianki, zaprawy, kołnierze i opaski do rur palnych i niepalnych oraz przejścia kablowe i kombinowane, które zachowują odporność ogniową przegrody,
uszczelnienia dylatacji w ścianach i stropach,
drzwi i klapy rewizyjne o odporności ogniowej – do szachtów instalacyjnych, kanałów i obudów,
uszczelki pęczniejące do drzwi i bram przeciwpożarowych,
kratki wentylacyjne przeciwpożarowe, prostokątne i okrągłe, które w wysokiej temperaturze zamykają się dzięki materiałowi pęczniejącemu.

Typowy problem w obiektach to nowe przewody czy rury przeprowadzone przez ścianę oddzielenia przeciwpożarowego po zakończeniu budowy, bez uszczelnienia. Taki otwór może pozwolić na przedostanie się ognia i dymu do sąsiedniej strefy.

Jaki sprzęt ppoż. do biura?

Biuro to zwykle strefa ZL, w której przebywa dużo osób, ale obciążenie ogniowe jest umiarkowane. Najważniejsze są szybka ewakuacja i skuteczne ugaszenie pożaru w zarodku.

Podstawowe wyposażenie biura obejmuje:

gaśnice proszkowe ABC lub płynowe, rozmieszczone przy klatkach schodowych, recepcji i w korytarzach, z uwzględnieniem przelicznika i 30 m dojścia,
gaśnicę śniegową CO₂ przy serwerowni, rozdzielni elektrycznej i stanowiskach z dużą ilością sprzętu elektronicznego,
gaśnicę do grupy F w kuchni lub aneksie, jeśli używa się urządzeń z dużą ilością tłuszczu,
hydranty 25, jeśli wymaga tego kategoria i wielkość budynku,
oznakowanie i oświetlenie ewakuacyjne oraz instrukcję bezpieczeństwa pożarowego.

Przy aranżacji biura pod nowego najemcę trzeba też sprawdzić bierne zabezpieczenia: uszczelnienia przejść instalacyjnych w ścianach oddzielenia, ciągłość ścian działowych o wymaganej odporności ogniowej powyżej sufitu podwieszanego i stan klap rewizyjnych w szachtach.

Jaki sprzęt ppoż. do magazynu i hali?

Magazyny i hale to strefy PM, w których o wymaganiach decyduje przede wszystkim gęstość obciążenia ogniowego. Magazyn opakowań kartonowych, tworzyw czy palet drewnianych ma znacznie wyższe obciążenie niż magazyn wyrobów stalowych.

W magazynie i hali najczęściej potrzebne są:

gaśnice proszkowe ABC, w tym większe jednostki, np. o masie 6 lub 12 kg, przy bramach, regałach i strefach załadunku,
gaśnice przewoźne o większej masie środka gaśniczego w dużych halach i przy strefach ładowania wózków,
hydranty 52 lub 33, jeśli wymaga tego projekt,
ochrona konstrukcji stalowej farbami pęczniejącymi, natryskami lub płytami, jeśli projekt wymaga określonej klasy odporności ogniowej,
zabezpieczenia przejść instalacyjnych w ścianach oddzielenia przeciwpożarowego między magazynem, biurem i częścią socjalną.

Warto zwrócić uwagę na strefę ładowania akumulatorów wózków widłowych, która wymaga osobnej oceny zagrożenia, odpowiedniej wentylacji i gaśnic dobranych do urządzeń elektrycznych. W magazynach wysokiego składowania zakres zabezpieczeń, w tym ewentualne stałe urządzenia gaśnicze, określa zwykle projekt i ekspertyza.

Jaki sprzęt ppoż. do zakładu produkcyjnego?

Zakład produkcyjny wymaga najbardziej indywidualnego podejścia, bo zagrożenie zależy od procesów technologicznych. Ta sama hala może mieć jednocześnie strefę biurową, magazyn surowców, linię produkcyjną z cieczami palnymi i pomieszczenia zagrożone wybuchem.

Dobór sprzętu ppoż. w zakładzie warto oprzeć na analizie poszczególnych stref:

Linie z cieczami palnymi i farbiarnie – gaśnice o wysokiej skuteczności w grupie B, np. proszkowe lub pianowe, oraz zabezpieczenia wynikające z oceny zagrożenia wybuchem.
Rozdzielnie, szafy sterownicze i serwerownie – gaśnice śniegowe CO₂, a przy urządzeniach krytycznych także stałe urządzenia gaśnicze gazowe.
Obróbka metali lekkich – gaśnice do grupy D.
Stołówki i kuchnie pracownicze – gaśnice do grupy F.
Konstrukcja hali i instalacje – ochrona stali, kanały wentylacyjne i kablowe z płyt ogniochronnych, uszczelnione przejścia instalacyjne i klapy rewizyjne o odporności ogniowej.

Przykład z praktyki

Firma produkcyjna rozbudowała halę o nową linię lakierniczą i przeprowadziła instalacje przez istniejącą ścianę oddzielenia przeciwpożarowego między produkcją a magazynem. Podczas przeglądu okazało się, że kilkanaście przejść rur i kabli zostało wypełnionych zwykłą pianką montażową. Wymieniono je na systemowe przejścia instalacyjne o odporności ogniowej odpowiadającej ścianie, dodano gaśnice o wysokiej skuteczności w grupie B przy linii lakierniczej i zaktualizowano instrukcję bezpieczeństwa pożarowego. To typowa sytuacja: zmiana technologii pociąga za sobą zmianę wymagań ppoż., o czym łatwo zapomnieć.

Jak sprawdzić, czy sprzęt ppoż. ma właściwe dopuszczenia?

Sprzęt i wyroby ppoż. muszą mieć dokumenty potwierdzające ich właściwości. Bez nich nawet dobrze wyglądający produkt może zostać zakwestionowany podczas kontroli lub odbioru budynku.

Przy zakupie sprawdź:

dokumenty dopuszczające – w zależności od wyrobu oznakowanie CE z deklaracją właściwości użytkowych, krajową ocenę techniczną lub świadectwo dopuszczenia wymagane dla określonych wyrobów służących ochronie przeciwpożarowej, w tym gaśnic,
klasyfikację ogniową wyrobów biernej ochrony, np. EI 60 dla przejścia instalacyjnego czy R 60 dla zabezpieczenia konstrukcji, oraz zakres zastosowania podany w dokumentacji,
zgodność z systemem producenta – wyroby biernej ochrony działają tylko w przebadanych układach, dlatego nie należy łączyć elementów różnych systemów bez potwierdzenia,
instrukcje montażu i konserwacji oraz warunki gwarancji.

Montaż zabezpieczeń biernych powinna wykonywać firma z doświadczeniem, która po zakończeniu prac przekaże dokumentację powykonawczą i oznaczy wykonane przejścia instalacyjne.

Najczęstsze błędy przy doborze sprzętu ppoż.

kupowanie gaśnic „na oko”, bez przeliczenia masy środka gaśniczego i sprawdzenia 30 m dojścia,
gaśnice proszkowe w serwerowni, gdzie proszek może zniszczyć sprzęt, zamiast gaśnic śniegowych lub stałych urządzeń gaśniczych,
brak gaśnicy do grupy F w kuchni,
zwykła pianka montażowa zamiast systemowych przejść instalacyjnych w ścianach oddzielenia przeciwpożarowego,
niewłaściwa grubość farby ogniochronnej, dobrana bez obliczeń dla konkretnych przekrojów stali,
łączenie elementów różnych systemów biernej ochrony bez potwierdzenia ich skuteczności,
brak aktualizacji instrukcji bezpieczeństwa pożarowego po zmianie przeznaczenia pomieszczeń lub technologii,
zastawianie gaśnic i hydrantów paletami, regałami czy meblami.

Jak dobrać sprzęt ppoż. do biura, magazynu, hali i zakładu produkcyjnego? Najpierw określ strefy pożarowe, obciążenie ogniowe i rodzaj zagrożeń, potem dobierz gaśnice do grup pożarów i hydranty zgodnie z projektem, a na końcu zadbaj o bierną ochronę: konstrukcję, przejścia instalacyjne, klapy rewizyjne i kratki przeciwpożarowe. Taki układ, oparty na dokumentacji obiektu i wyrobach z właściwymi dopuszczeniami, daje realną ochronę ludzi i mienia, a nie tylko zgodność z wymaganiami na papierze.