Kwestia alimentów, czyli świadczeń pieniężnych przeznaczonych na utrzymanie dziecka, jest regulowana przez polskie prawo rodzinne. Kluczowe pytanie, które nurtuje wielu rodziców i opiekunów, brzmi: do kiedy właściwie alimenty są płacone? Odpowiedź nie jest jednoznaczna i zależy od wielu czynników, przede wszystkim od wieku dziecka, jego sytuacji życiowej, a także od treści orzeczenia sądu lub zawartej ugody. Zrozumienie tych zasad jest fundamentalne dla prawidłowego wypełniania obowiązków alimentacyjnych i dochodzenia swoich praw.
W polskim systemie prawnym alimenty na rzecz dzieci zasadniczo płaci się do momentu, gdy dziecko osiągnie samodzielność życiową. Określenie „samodzielność życiowa” nie jest ściśle zdefiniowane w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, co pozostawia pewną elastyczność w interpretacji przez sądy. Zazwyczaj przyjmuje się, że samodzielność życiowa oznacza zdolność do samodzielnego utrzymania się, czyli możliwość zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych z własnych dochodów. To zjawisko jest dynamiczne i może być osiągnięte w różnym wieku przez różne osoby.
Najczęściej obowiązek alimentacyjny wygasa, gdy dziecko kończy 18 lat i staje się pełnoletnie. Jednakże, nawet po osiągnięciu pełnoletności, prawo przewiduje sytuacje, w których alimenty nadal są należne. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy pełnoletnie dziecko kontynuuje naukę, na przykład w szkole średniej lub na studiach wyższych, i nie jest jeszcze w stanie samodzielnie się utrzymać. Sąd bierze pod uwagę czas potrzebny na zdobycie wykształcenia, który umożliwi podjęcie pracy zarobkowej.
Należy podkreślić, że obowiązek alimentacyjny nie wygasa automatycznie z dniem ukończenia przez dziecko 18 lat, jeśli dalsze jego utrzymanie jest uzasadnione okolicznościami. Kluczowe jest, aby dziecko wykazywało aktywność w dążeniu do osiągnięcia samodzielności, na przykład poprzez staranne uczęszczanie na zajęcia i zdawanie egzaminów. Brak postępów w nauce lub celowe unikanie zdobycia wykształcenia może być podstawą do uchylenia obowiązku alimentacyjnego przez sąd. Istotne jest również, aby dziecko nie miało możliwości zarobkowych, które pozwoliłyby mu na samodzielne życie.
Ustalenie momentu zakończenia płacenia alimentów dla dziecka
Moment zakończenia obowiązku alimentacyjnego to kwestia, która często budzi wątpliwości. Prawo polskie jasno wskazuje, że alimenty należą się dziecku w zakresie, w jakim nie jest ono w stanie samodzielnie się utrzymać. To fundamentalna zasada, która powinna być punktem wyjścia do analizy każdej indywidualnej sytuacji. Samodzielność życiowa jest pojęciem relatywnym i jej osiągnięcie zależy od wielu indywidualnych czynników, w tym od poziomu wykształcenia, stanu zdrowia, możliwości na rynku pracy oraz zwyczajów społecznych.
W praktyce, gdy dziecko kończy edukację, na przykład po ukończeniu studiów czy szkoły zawodowej, i uzyskuje możliwość podjęcia pracy, która pozwala na pokrycie jego kosztów utrzymania, obowiązek alimentacyjny zazwyczaj wygasa. Ważne jest, aby dziecko aktywnie poszukiwało zatrudnienia i nie pozostawało bierne. Jeśli mimo starań, ze względu na obiektywne trudności na rynku pracy lub inne uzasadnione przyczyny, dziecko nie jest w stanie znaleźć pracy, sąd może przedłużyć okres pobierania alimentów. Kluczowe jest udowodnienie tych starań i braku możliwości zarobkowych.
Jednakże, nie można zapominać o sytuacji, gdy dziecko jest niepełnosprawne lub ma inne poważne problemy zdrowotne, które uniemożliwiają mu samodzielne funkcjonowanie i zarobkowanie. W takich przypadkach, obowiązek alimentacyjny może trwać przez całe życie dziecka, niezależnie od jego wieku. Sąd każdorazowo ocenia sytuację dziecka, biorąc pod uwagę jego indywidualne potrzeby i możliwości. Ważne jest, aby rodzic zobowiązany do płacenia alimentów pamiętał o swojej odpowiedzialności, a rodzic sprawujący opiekę nad dzieckiem aktywnie wspierał je w dążeniu do jak największej samodzielności.
Istotne jest również to, co zostało zapisane w orzeczeniu sądu lub ugodzie. Czasami strony decydują się na ustalenie konkretnego terminu zakończenia płacenia alimentów, na przykład do momentu ukończenia przez dziecko 25. roku życia, jeśli nadal się uczy. Taka klauzula w umowie lub wyroku ma moc prawną i jest wiążąca dla stron. Niemniej jednak, nawet w takich przypadkach, w wyjątkowych sytuacjach, można wnioskować o zmianę tych ustaleń, jeśli okoliczności ulegną znaczącej zmianie.
Warto również wspomnieć o sytuacji, gdy dziecko w wieku powyżej 18 lat podejmie decyzję o założeniu własnej rodziny i uzyska własne źródła dochodu. Wtedy jego potrzeba alimentacji ze strony rodzica ustaje, ponieważ zaczyna być odpowiedzialne za utrzymanie siebie i swojej rodziny. Jednakże, jeśli dziecko pomimo założenia rodziny nadal nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, a jego sytuacja finansowa jest trudna, sąd może rozważyć dalsze alimentowanie, choć jest to sytuacja rzadka i wymaga silnych uzasadnień.
Kiedy wygasa obowiązek alimentacyjny dla dorosłych dzieci
Obowiązek alimentacyjny wobec dorosłych dzieci jest ściśle powiązany z ich możliwością samodzielnego utrzymania się. Po ukończeniu 18 roku życia, dziecko staje się pełnoletnie i ponosi odpowiedzialność za swoje zobowiązania. Jednakże, prawo przewiduje wyjątki od tej reguły, które mają na celu ochronę interesów osób, które z różnych przyczyn nie są jeszcze w stanie samodzielnie funkcjonować na rynku pracy. Kluczowe jest zatem ustalenie, czy dorosłe dziecko faktycznie jest w stanie pokryć swoje podstawowe potrzeby z własnych środków.
Jednym z najczęstszych powodów przedłużenia obowiązku alimentacyjnego jest kontynuowanie przez dziecko nauki. Dotyczy to zarówno szkół średnich, jak i studiów wyższych, a także kwalifikacyjnych kursów zawodowych. Sąd ocenia, czy czas poświęcony na zdobywanie wykształcenia jest uzasadniony i czy w przyszłości pozwoli dziecku na osiągnięcie samodzielności finansowej. Ważne jest, aby dziecko wykazywało staranność w nauce i nie przedłużało jej bez wyraźnych powodów. Jeśli dziecko zaczyna pracę zarobkową w trakcie nauki, która pozwala mu na samodzielne utrzymanie, obowiązek alimentacyjny może ulec zmniejszeniu lub całkowitemu wygaśnięciu.
Innym ważnym aspektem jest stan zdrowia dorosłego dziecka. Jeśli dziecko cierpi na chorobę przewlekłą lub ma inne problemy zdrowotne, które uniemożliwiają mu podjęcie pracy zarobkowej lub znacząco ograniczają jego możliwości zarobkowe, obowiązek alimentacyjny może trwać nadal. Sąd w takich sytuacjach bierze pod uwagę nie tylko wiek dziecka, ale przede wszystkim jego indywidualne potrzeby medyczne i rehabilitacyjne, które generują dodatkowe koszty utrzymania. Rodzic zobowiązany do alimentacji musi mieć świadomość, że w takich sytuacjach jego odpowiedzialność może być długoterminowa.
Należy pamiętać, że nawet jeśli dziecko jest pełnoletnie i zdolne do pracy, ale nie posiada żadnych kwalifikacji lub nie może znaleźć zatrudnienia, sąd może uznać, że dalsze alimentowanie jest uzasadnione. Wówczas kluczowe staje się udowodnienie, że dziecko aktywnie poszukiwało pracy, wysyłało CV, uczestniczyło w rozmowach kwalifikacyjnych i nie odrzucało ofert pracy, które byłyby dla niego odpowiednie. Jeśli dziecko nie wykazuje żadnej aktywności w tym kierunku, sąd może uznać, że sytuacja ta wynika z jego własnej winy, a nie z obiektywnych przeszkód.
Warto również zaznaczyć, że obowiązek alimentacyjny może wygasnąć, jeśli dorosłe dziecko zacznie prowadzić samodzielne gospodarstwo domowe i zostanie uznane za samodzielne na mocy innych przepisów prawa, na przykład ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże, w kontekście alimentów zasądzonych przez sąd, kluczowa pozostaje przesłanka samodzielności życiowej w rozumieniu kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zawsze należy analizować indywidualną sytuację dziecka i jego rzeczywiste możliwości zarobkowe i życiowe.
Zmiana wysokości alimentów a zasady ich płacenia
Zmiana wysokości alimentów to częsta sytuacja, która może wynikać z różnych okoliczności życiowych. Obowiązek alimentacyjny nie jest stały i może ulec modyfikacji w zależności od zmieniających się potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych rodzica zobowiązanego do alimentacji. Kluczowe jest, aby obie strony rozumiały mechanizmy prawne pozwalające na dostosowanie wysokości świadczenia do aktualnej sytuacji, co zapobiega powstawaniu zaległości i konfliktów.
Podstawą do żądania zmiany wysokości alimentów jest zmiana stosunków. Oznacza to, że musi dojść do istotnej zmiany sytuacji, która wpływa na wysokość świadczenia. Z jednej strony, może to być zwiększenie usprawiedliwionych potrzeb dziecka, na przykład w związku z rozpoczęciem nauki w szkole średniej lub na studiach, koniecznością poniesienia dodatkowych kosztów związanych z leczeniem lub rehabilitacją, czy też ogólnym wzrostem kosztów życia. Z drugiej strony, może to być zmiana możliwości zarobkowych rodzica zobowiązanego do alimentacji. Jeśli jego dochody znacząco wzrosły, może on zostać zobowiązany do płacenia wyższych alimentów. Analogicznie, jeśli jego możliwości zarobkowe spadły, może on wnioskować o obniżenie wysokości alimentów.
Warto podkreślić, że zmiana wysokości alimentów nie następuje automatycznie. Konieczne jest złożenie odpowiedniego wniosku do sądu. Strona, która chce zmienić wysokość alimentów, musi przedstawić dowody potwierdzające zmianę stosunków. Mogą to być na przykład zaświadczenia o dochodach, rachunki za leczenie, zaświadczenia ze szkoły lub uczelni, a także inne dokumenty potwierdzające poniesione koszty. Sąd oceni przedstawione dowody i wyda orzeczenie uwzględniające aktualną sytuację.
Jeśli rodzic zobowiązany do alimentacji nie płaci zasądzonych alimentów lub płaci je w niższej niż ustalona kwocie, mogą zostać podjęte kroki prawne w celu egzekucji świadczenia. Należności alimentacyjne są traktowane priorytetowo i podlegają szczególnym procedurom egzekucyjnym. W przypadku zaległości alimentacyjnych, można skierować sprawę do komornika sądowego, który będzie prowadził postępowanie egzekucyjne. Istnieje również możliwość skorzystania z pomocy Funduszu Alimentacyjnego, który wypłaca świadczenia w przypadku, gdy egzekucja okazuje się bezskuteczna.
Ważne jest, aby pamiętać, że zasądzone alimenty należy płacić do momentu prawomocnego orzeczenia sądu o ich uchyleniu lub zmianie. Nawet jeśli nastąpiła zmiana okoliczności, która mogłaby uzasadniać zmianę wysokości alimentów, obowiązek płacenia w dotychczasowej wysokości trwa do momentu wydania przez sąd nowego orzeczenia. Unikanie płacenia alimentów bez oficjalnego orzeczenia sądu może prowadzić do narastania długu i konsekwencji prawnych.
W przypadku, gdy płacenie alimentów staje się dla rodzica nadmiernie obciążające z powodu jego trudnej sytuacji materialnej, może on złożyć wniosek o obniżenie alimentów. Sąd w takim przypadku dokładnie analizuje jego sytuację finansową, porównując ją z usprawiedliwionymi potrzebami dziecka. Należy jednak pamiętać, że nawet w trudnej sytuacji materialnej, obowiązek alimentacyjny wobec dziecka jest traktowany priorytetowo i sąd może obniżyć alimenty tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy dalsze ich płacenie w dotychczasowej wysokości zagrażałoby podstawowym potrzebom życiowym samego zobowiązanego.
Ustalenie alimentów dla dziecka z niepełnosprawnością
Kwestia alimentów dla dzieci z niepełnosprawnością wymaga szczególnego podejścia, ponieważ ich potrzeby często wykraczają poza standardowe koszty utrzymania. Prawo polskie zakłada, że obowiązek alimentacyjny trwa tak długo, jak długo dziecko nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać. W przypadku niepełnosprawności, która uniemożliwia lub znacznie utrudnia dziecku osiągnięcie tej samodzielności, obowiązek alimentacyjny może trwać bezterminowo, niezależnie od wieku dziecka. Jest to kluczowa różnica w porównaniu do sytuacji dzieci zdrowych.
Sądy, rozpatrując sprawy alimentacyjne dotyczące dzieci z niepełnosprawnością, biorą pod uwagę szeroki zakres usprawiedliwionych potrzeb. Obejmują one nie tylko podstawowe koszty utrzymania, takie jak wyżywienie, odzież czy mieszkanie, ale również wydatki związane z leczeniem, rehabilitacją, specjalistyczną opieką, sprzętem medycznym, terapią zajęciową, a także dostosowaniem środowiska do potrzeb dziecka (np. przystosowanie mieszkania). Koszty te mogą być bardzo wysokie i znacząco przewyższać standardowe potrzeby dziecka w tym samym wieku.
Ważne jest, aby rodzic sprawujący opiekę nad dzieckiem z niepełnosprawnością szczegółowo udokumentował wszystkie ponoszone wydatki. Należy gromadzić rachunki, faktury, zaświadczenia lekarskie, opinie specjalistów, które potwierdzą zasadność i wysokość ponoszonych kosztów. Te dowody stanowią podstawę do ustalenia przez sąd odpowiedniej wysokości alimentów, która będzie w stanie pokryć rzeczywiste potrzeby dziecka. Brak odpowiedniej dokumentacji może utrudnić uzyskanie świadczenia w oczekiwanej wysokości.
Dodatkowo, sąd ocenia również możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica zobowiązanego do alimentacji. W przypadku dzieci z niepełnosprawnością, obciążenie finansowe rodzica zobowiązanego może być znaczne, ale z drugiej strony, potrzeby dziecka są priorytetowe. Sąd stara się znaleźć równowagę między możliwościami zobowiązanego a usprawiedliwionymi potrzebami dziecka, ale nacisk kładziony jest na zapewnienie dziecku jak najlepszych warunków życia i rozwoju.
Jeśli dziecko z niepełnosprawnością otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej lub rentę, sądy mogą uwzględnić te dochody przy ustalaniu wysokości alimentów. Świadczenia te są traktowane jako pomoc w zaspokojeniu potrzeb dziecka, ale zazwyczaj nie pokrywają wszystkich kosztów związanych z niepełnosprawnością. Obowiązek alimentacyjny rodzica nadal istnieje i ma na celu uzupełnienie tych świadczeń, zapewniając dziecku godne warunki życia.
Warto również wspomnieć o możliwościach, jakie oferuje Fundusz Alimentacyjny w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów od rodzica. Chociaż Fundusz ma pewne limity wypłat, może stanowić ważne wsparcie dla rodziny wychowującej dziecko z niepełnosprawnością, szczególnie gdy rodzic zobowiązany do alimentacji nie wywiązuje się ze swoich obowiązków. W takich sytuacjach, pomoc Funduszu może zapewnić ciągłość finansowania podstawowych potrzeb dziecka.
Konieczność długoterminowego wsparcia finansowego dla dziecka z niepełnosprawnością podkreśla wagę stabilnego i przewidywalnego obowiązku alimentacyjnego. Rodzice powinni być świadomi, że w takich sytuacjach odpowiedzialność prawna i moralna może trwać przez całe życie dziecka, a sądy będą starały się zapewnić mu jak najlepszą opiekę i wsparcie finansowe.
Różnice w płaceniu alimentów na dzieci i małżonka
Prawo polskie rozróżnia alimenty należne dzieciom od alimentów zasądzanych na rzecz małżonka lub byłego małżonka. Chociaż obie formy świadczeń mają na celu zapewnienie środków do życia, różnią się one zasadami przyznawania, ustalania wysokości oraz przede wszystkim momentem wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Zrozumienie tych różnic jest kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania systemu alimentacyjnego w rodzinie.
W przypadku alimentów na rzecz dzieci, podstawową przesłanką jest ich niedostatek, czyli niemożność samodzielnego utrzymania się. Obowiązek ten trwa zazwyczaj do momentu osiągnięcia przez dziecko samodzielności życiowej, co najczęściej wiąże się z ukończeniem edukacji i podjęciem pracy zarobkowej. Jak omówiono wcześniej, w szczególnych sytuacjach, takich jak niepełnosprawność, obowiązek ten może trwać bezterminowo. Priorytetem jest zapewnienie dziecku wszystkiego, co niezbędne do jego rozwoju i prawidłowego funkcjonowania.
Natomiast w przypadku alimentów na rzecz małżonka lub byłego małżonka, sytuacja jest bardziej złożona. Obowiązek alimentacyjny wobec małżonka zależy od kilku czynników, w tym od tego, czy doszło do orzeczenia rozwodu, czy też separacji, a także od stopnia winy za rozkład pożycia małżeńskiego. Prawo przewiduje, że małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia małżeńskiego, może domagać się od drugiego małżonka alimentów, jeśli znajduje się w niedostatku.
Ważną różnicą jest również czas trwania obowiązku alimentacyjnego wobec byłego małżonka. W przypadku, gdy orzeczono rozwód, obowiązek alimentacyjny wobec małżonka rozwiedzionego, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, co do zasady wygasa z upływem pięciu lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o rozwodzie. Jednakże, sąd może przedłużyć ten termin, jeśli w wyniku orzeczenia rozwodu doszło do istotnego pogorszenia sytuacji materialnej małżonka uprawnionego do alimentów. W przypadku separacji, obowiązek alimentacyjny trwa tak długo, jak długo trwa sama separacja.
Kolejną istotną kwestią jest sposób ustalania wysokości alimentów. W przypadku alimentów na rzecz dzieci, sąd bierze pod uwagę usprawiedliwione potrzeby dziecka oraz zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego. W przypadku alimentów na rzecz małżonka, sąd bierze pod uwagę usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego, ale dodatkowo uwzględnia także stopień winy za rozkład pożycia małżeńskiego, jeśli takie orzeczenie zostało wydane. Prawo dąży do zapewnienia równego standardu życia obu stronom, o ile jest to możliwe.
Należy również zaznaczyć, że obowiązek alimentacyjny między małżonkami ma charakter subsydiarny w stosunku do obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci. Oznacza to, że w pierwszej kolejności zaspokajane są potrzeby dzieci, a dopiero potem potrzeby małżonka. W praktyce, jeśli rodzic ma trudności finansowe, sąd w pierwszej kolejności będzie priorytetyzował zaspokojenie potrzeb dzieci, a następnie oceni, w jakim zakresie może obciążyć rodzica alimentami na rzecz małżonka.
Podsumowując, choć oba rodzaje alimentów mają na celu wsparcie finansowe, przepisy dotyczące alimentów na rzecz dzieci i małżonków znacząco się od siebie różnią. Kluczowe różnice dotyczą przesłanek do przyznania alimentów, czasu ich trwania oraz czynników branych pod uwagę przy ustalaniu ich wysokości. Zrozumienie tych subtelności jest niezbędne do prawidłowego dochodzenia swoich praw i wypełniania obowiązków.
Uchylenie obowiązku alimentacyjnego kiedy jest możliwe
Uchylenie obowiązku alimentacyjnego jest procesem prawnym, który pozwala na zakończenie świadczenia pieniężnego na rzecz osoby uprawnionej. Choć obowiązek alimentacyjny jest fundamentalnym elementem ochrony rodziny, istnieją sytuacje, w których jego dalsze istnienie staje się nieuzasadnione lub wręcz krzywdzące dla zobowiązanego. Prawo przewiduje mechanizmy umożliwiające zakończenie tego świadczenia, jednakże wymaga to spełnienia określonych przesłanek i wykazania ich przed sądem.
Najczęściej spotykanym powodem uchylenia obowiązku alimentacyjnego jest osiągnięcie przez dziecko lub inną osobę uprawnioną do alimentów pełnej samodzielności życiowej. Jak już wielokrotnie podkreślano, samodzielność ta oznacza zdolność do samodzielnego utrzymania się, czyli możliwość zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych z własnych dochodów. W przypadku dzieci, może to nastąpić po zakończeniu edukacji i podjęciu pracy zarobkowej, która pozwala na pokrycie kosztów utrzymania. Ważne jest, aby dziecko aktywnie dążyło do tej samodzielności, a nie biernie oczekiwało świadczeń.
Inną ważną przesłanką do uchylenia obowiązku alimentacyjnego jest rażące naruszenie zasad współżycia społecznego przez osobę uprawnioną. Dotyczy to sytuacji, gdy osoba otrzymująca alimenty w sposób rażący i uporczywy działa na szkodę zobowiązanego, na przykład poprzez uporczywe uchylanie się od pracy, prowadzenie rozwiązłego trybu życia, nadużywanie alkoholu lub narkotyków, czy też popełnianie przestępstw. W takich przypadkach sąd może uznać, że dalsze alimentowanie jest niezasadne i sprzeczne z zasadami słuszności.
Kolejną podstawą do uchylenia obowiązku alimentacyjnego może być znacząca zmiana stosunków po stronie zobowiązanego. Chodzi tu przede wszystkim o sytuację, gdy zobowiązany do alimentacji sam popadnie w niedostatek i nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb, a jego sytuacja materialna pogorszyła się w sposób znaczący i niezawiniony. W takich okolicznościach, kontynuowanie obowiązku alimentacyjnego mogłoby narazić zobowiązanego na skrajne ubóstwo, co jest sprzeczne z celem alimentacji, która ma na celu wzajemną pomoc.
Należy pamiętać, że uchylenie obowiązku alimentacyjnego nie następuje automatycznie. Konieczne jest złożenie przez zobowiązanego powództwa o uchylenie obowiązku alimentacyjnego do sądu. W postępowaniu sądowym należy przedstawić dowody potwierdzające spełnienie przesłanek uzasadniających uchylenie obowiązku. Sąd oceni wszystkie okoliczności sprawy i wyda orzeczenie. Warto zaznaczyć, że orzeczenie sądu o uchyleniu obowiązku alimentacyjnego ma moc prawną i jest wiążące dla stron.
W przypadku, gdy dziecko lub inna osoba uprawniona posiada własne źródła dochodu, które pozwalają jej na samodzielne utrzymanie się, obowiązek alimentacyjny wygasa. Nawet jeśli wcześniej zostały zasądzone alimenty, ich dalsze pobieranie w sytuacji, gdy potrzeby są już zaspokojone, nie jest zgodne z prawem. Konieczne jest wówczas złożenie wniosku o zmianę lub uchylenie obowiązku alimentacyjnego.
Warto podkreślić, że uchylenie obowiązku alimentacyjnego jest środkiem ostatecznym. Sądy w pierwszej kolejności starają się znaleźć rozwiązania, które pozwolą na dalsze wypełnianie obowiązku, na przykład poprzez zmianę jego wysokości. Uchylenie następuje tylko wtedy, gdy inne środki zawiodą lub gdy sytuacja jest na tyle jednoznaczna, że dalsze alimentowanie jest nieuzasadnione.
